“Sigorta olmasa da olur. Yeter ki elime biraz daha fazla para geçsin.” Bu cümleyi çalışma hayatında az duymadık. Bazen çalışan söylüyor. Bazen işveren teklif ediyor. Bazen de hayatın ekonomik şartları insanı böyle bir tercihe mecbur bırakıyor. Ama işin başında küçük görünen bu kararın faturası yıllar sonra ortaya çıkabiliyor. Çünkü kayıt dışı çalışmak sadece “SGK primi ödenmemesi” değildir. Emekliliğinizden eksilen gündür. Gelecekte bağlanacak aylığınızdan eksilen kazançtır. Hastalıkta güvencedir. İş kazasında korunmadır. Meslek hastalığında haktır. Analık hâlinde destektir. Malullük riskinde gelecektir. Ölüm hâlinde geride kalan eş ve çocukların güvencesidir. Kısacası mesele sadece bugün değildir. Mesele yarındır. Kayıt dışı istihdam üç şekilde tanımlanıyor: Çalışanın hiç bildirilmemesi, çalışma günlerinin eksik bildirilmesi veya prime esas kazancının gerçeğin altında bildirilmesi. Yani sadece hiç sigorta yapılmaması değil, ücretin ya da çalışma süresinin eksik gösterilmesi de kayıt dışılığın bir biçimidir. Bu ayrıntı çok önemli. Bir çalışan e-Devlet'e baktığında adını sigortalı görebilir. Ama acaba kaç gün bildirilmiştir? Gerçek ücreti üzerinden mi bildirilmiştir? Yoksa yüksek ücret aldığı hâlde SGK'ya daha düşük kazanç mı gösterilmektedir? Çalışanın bunu bilmesi gerekir. Çünkü bugün eksik bildirilen her gün ve her kazanç, yarının sosyal güvenlik hesabını etkileyebilir. Burada bütün sorumluluğu çalışanın üzerine yüklemek de doğru olmaz. Kayıt dışılık çoğu zaman özgür bir tercih değildir. İnsan işsizdir. Evin kirası vardır. Çocuğunun masrafı vardır. Faturaları beklemektedir. İşveren; “Sigorta yapmadan çalışırsan işe başla.” dediğinde çalışan hangi pazarlık gücüne sahiptir? İşte sosyal devletin ve etkin kamu denetiminin önemi burada ortaya çıkar. Çünkü çalışma hayatında her sözleşme, tarafların eşit güçte olduğu bir pazarlık değildir. Ekonomik olarak güçlü olan işveren ile işe ihtiyacı olan çalışan arasında doğal bir güç farkı vardır. Hukuk bu nedenle vardır. Denetim bu nedenle vardır. Sosyal güvenlik sistemi bu nedenle vardır. Kayıt dışı istihdam konusunda Türkiye önemli mesafe aldı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının açıkladığı verilere göre kayıt dışı istihdam oranı 2002 yılında yüzde 52 düzeyindeyken 2025 yılının üçüncü çeyreğinde yüzde 26,9 seviyesine geriledi. Bu gelişme önemlidir. Ama başka bir gerçeği de ortaya koyuyor. Yaklaşık her dört çalışandan birinin kayıt dışı olduğu bir çalışma piyasasında mesele hâlâ ciddi bir yapısal sorundur. Üstelik kayıt dışılığın bedelini yalnızca çalışan ödemez. İşveren de öder. Devlet de öder. Toplum da öder. Kayıt dışı işçi çalıştıran işletme, yükümlülüklerini yerine getiren işletmeye karşı haksız mali avantaj elde eder. Bu da dürüst işvereni cezalandıran bir piyasa düzeni oluşturur. Prim gelirleri azalır. Sosyal güvenlik sisteminin finansman dengesi bozulur. Kamu gelirleri azalır. Haksız rekabet büyür. Çalışma hayatında kuralsızlık normalleşir. SGK da kayıt dışı istihdamın çalışan, işveren ve devlet açısından önemli ekonomik ve sosyal sonuçlar doğurduğunu özellikle vurguluyor. Kurum, kayıt dışılığın sosyal güvenlik açıklarını artırdığını ve gelecek kuşakların üzerindeki yükü ağırlaştırdığını belirtiyor. Dolayısıyla kayıt dışılıkla mücadele sadece SGK'nın prim tahsilatı meselesi değildir. Bu aynı zamanda sosyal adalet meselesidir. Çalışan açısından en tehlikeli düşüncelerden biri şudur: “Sigorta primi kesilmesin, parasını bana versin.” İlk bakışta cazip gelebilir. Ama sosyal güvenlik primi sıradan bir kesinti değildir. O prim geleceğe yapılan sosyal koruma yatırımıdır. Bugünkü gelirle yarınki güvence arasında tercih yaparken yalnızca bir aylık kazanca bakamayız. Düşünün. 25 yaşındasınız. Sağlıklısınız. Çalışabiliyorsunuz. “Emeklilik daha çok uzak” diyorsunuz. Ama hayat sadece emeklilikten ibaret değildir. Yarın iş kazası geçirebilirsiniz. Çalışma gücünüzü kaybedebilirsiniz. Uzun süreli hastalığa yakalanabilirsiniz. Meslek hastalığı ortaya çıkabilir. Ailenizin sizi kaybetmesi hâlinde geride kalanların sosyal güvenlik hakları gündeme gelebilir. İşte genç yaşta “bana bir şey olmaz” diyerek küçümsenen sosyal güvenlik, zor günde hayatın merkezine oturur. SGK'nın 2025 Sosyal Güvenlik Haftası için seçtiği slogan bu nedenle oldukça anlamlıydı: “Kayıtlı çalış, güvenli yaşa.” Bence bu konuda birkaç somut adım atılmalıdır. Öncelikle sosyal güvenlik bilinci okul sıralarından başlamalıdır. Gençlere yalnızca “sigortalı olmalısınız” demek yetmez. Neden sigortalı olmaları gerektiği anlatılmalıdır. İkinci olarak çalışanlara e-Devlet üzerinden kendi sigortalılıklarını düzenli kontrol etme alışkanlığı kazandırılmalıdır. İşe giriş yapılmış mı? Kaç gün bildirilmiş? Prime esas kazanç doğru mu? Bunlara bakılmalıdır. Üçüncü olarak kayıt dışılığın yoğunlaştığı sektörlerde risk odaklı denetimler güçlendirilmelidir. Dördüncü olarak yalnızca cezalandırma değil, kayıtlı istihdamı özendirme politikaları da sürdürülmelidir. Nitekim SGK kayıtlı istihdamın artırılması amacıyla çeşitli prim teşvikleri, destekler ve indirimler uygulamaktadır.  Beşinci olarak çalışanların şikâyet mekanizmalarına erişimi kolaylaştırılmalı ve işini kaybetme korkusuyla susmak zorunda kalmasının önüne geçilmelidir. Bu konuda ALO 170 yedi gün yirmidört saat size bir telefon kadar yakındır. Ve en önemlisi; Kayıt dışı çalışma toplumsal olarak normalleştirilmemelidir. “Buralarda işler böyle yürür. Zaten herkes yapıyor. Bir şey olmaz. Sonra sigortanı başlatırız. Bu cümlelerin hiçbiri kabul edilebilir değildir. Çünkü sosyal güvenlik hakkı ertelenebilecek bir hak değildir. Çalışılan gün, çalışılan gün olarak kayda geçmelidir. Alınan ücret, gerçek ücret üzerinden bildirilmelidir. İnsan çalışırken geleceğini de kazanmalıdır. Biz sosyal güvenliği çoğu zaman emeklilik günü geldiğinde hatırlıyoruz. Oysa yanlış burada başlıyor. Sosyal güvenlik emeklilik kapısında başlamaz. İnsan ilk kez çalışmaya başladığı gün başlar. Bugün kayıt dışı çalışarak birkaç lira kazanabilirsiniz. Ama eksik bildirilen günlerinizi, eksik primlerinizi ve kaybettiğiniz yılları gelecekte aynı kolaylıkla geri alamayabilirsiniz. O nedenle çalışanımıza da işverenimize de söylememiz gereken cümle açıktır: Kayıt dışı çalışmak bugünü kurtarıyor gibi görünebilir; gerçekte ise insanın geleceğinden borç almaktır. Ve geleceğin faizi bazen çok ağır olur.