İnsanlık, yeryüzüne ilk adımını attığı günden beri aynı sorunun peşinden koşuyor: Hayat nedir? Bu sorunun cevabı için kütüphaneler dolusu kitap yazıldı, medeniyetler kuruldu, savaşlar yapıldı, şiirler söylendi, dualar edildi. Ama hâlâ herkes kendi cevabını arıyor. Çünkü hayat, herkesin aynı şekilde yaşadığı ama hiç kimsenin aynı şekilde anlamlandıramadığı tek gerçektir. Hayat nedir? Kime sorduğunuza bağlı. Bir mezar başında bekleyene göre özlem... Hastane koridorunda sabahlayana göre dua... Gurbet elde kalana göre memleket... Aç olana göre ekmek... Âşığa göre vuslat... Yaşlıya göre hatıra... Çocuğa göre yarındır hayat. Çünkü insan, hayatı olduğu gibi değil; eksikliğini çektiği yerden tanımlar. Belki de bu yüzden herkes aynı hayatı yaşar ama başka bir hikâye anlatır. Yunus Emre sevgi dedi. Mevlânâ aşk dedi. Necip Fazıl çile dedi. Nazım Hikmet mücadele dedi. Tanpınar zaman dedi. Onların her biri haklıydı. Fakat hiçbiri hayatı bütünüyle anlatamadı. Çünkü hayat, tek bir kelimeye sığmayacak kadar büyük bir sırdı. Belki de bu yüzden insan, yaşadığı kadar değil, aradığı kadar insandır. İnsan gençken hayatı bir varış noktası sanır. Bir gün her şeyin tamamlanacağına inanır. Okulu bitirince... İşe girince... Evlenince... Çocuk sahibi olunca... Emekli olunca... Mutlu olacağını düşünür. Oysa hayatın garip bir huyu vardır. Vardığını sandığın her yerde sana yeni bir yol gösterir. Ben de gençliğimde hayatı uzak bir ufuk sandım. Vardığım her yerde biraz daha mutlu olacağımı düşündüm. Yıllar sonra anladım ki insanın aradığı şey aslında uzağında değil, çoğu zaman ihmal ettiği kalbindeymiş. Çünkü insanın kaderi varmak değil, yürümektir. Arayışın kendisi, yolun sonundan daha değerlidir. Fakat hayatın asıl sırrı başka bir yerde saklıdır. İnsan ölümü bildiği hâlde neden sonsuza kadar yaşayacakmış gibi davranır? Belki de bütün yanılgımız burada başlıyor. Takvimler önümüzde açılıp kapanırken zamanın yalnızca başkaları için geçtiğini sanıyoruz. Hâlbuki her sabah eksilen biraz da bizim ömrümüzdür. Bir gün aynaya bakıyoruz. Çocukluğumuz gitmiş oluyor. Gençliğimiz usulca çekilmeye başlamış oluyor. Dostlarımız eksiliyor. Hayallerimizin bazıları sessizce toprağa karışıyor. Ve o gün anlıyoruz: Hayat, sahip olduklarımızın değil; kaybettiklerimizin bize öğrettiği derstir. İnsan en çok düştüğü yerde tanır kendini. En çok yalnız kaldığında duyar içindeki sesi. En çok karanlıkta fark eder ışığın kıymetini. Tarih bunun sayısız örneğiyle doludur. Firavunlar ölümsüz olmak istedi. İmparatorlar dünyayı fethetmeye çalıştı. Krallar saraylar yaptırdı. Komutanlar ordular kurdu. Bugün çoğunun adı yalnızca tarih kitaplarında yaşıyor. Ama bir annenin evladına ettiği dua... Bir öğretmenin öğrencisine bıraktığı iz... Bir garibin gönlüne dokunan merhamet... Asırları aşabiliyor. Demek ki insanı büyük yapan şey, sahip oldukları değil; dokunduğu hayatlardır. Bir ömür boyunca servet biriktirenler gördüm. Sonunda zamanlarının kalmadığını öğrendiler. Şöhret peşinde koşanlar gördüm. Kalabalıkların ortasında yapayalnız kaldılar. Makamların zirvesine çıkanlar gördüm. Bir gün isimlerinin bile unutulduğunu gördüler. Ama sessiz kahramanlar da gördüm. Bir yetimin başını okşayanları... Bir yaşlının elinden tutanları... Bir dostun yükünü omuzlayanları... Onlar giderken arkalarında servet değil, dua bıraktılar. Ve fark ettim ki; İnsan dünyadan ne aldığıyla değil, dünyaya ne bıraktığıyla ölçülür. Hayat bazen büyük bir nehir gibidir. Kimileri suyun üzerinde görkemli gemiler yüzdürür. Kimileri küçük bir kayıkla yol almaya çalışır. Ama günün sonunda nehir herkesi aynı denize ulaştırır. Ölüm, hayatın sonu değil; herkes için eşit olan tek gerçektir. Toprak makam sormaz. Servet sormaz. Şöhret sormaz. Herkesi aynı sessizlikte karşılar. Fakat herkes aynı izi bırakmaz. İşte bütün mesele budur. Mezar taşlarına dikkat edin. Üzerlerinde iki tarih vardır. Bir doğum tarihi. Bir ölüm tarihi. Ve arada küçücük bir çizgi... Bütün hayatımız o çizginin içine sığar. Sevinçlerimiz... Kavgalarımız... Aşklarımız... Hayal kırıklıklarımız... Başarılarımız... Yenilgilerimiz... Hepsi o küçücük çizginin içindedir. Bazıları uzun yaşar ama o çizgiyi dolduramaz. Bazıları kısa yaşar ama bir ömre değil, bir çağa sığar. Ve bütün bu hikâyenin sonunda, hayatın tek kelimeye sığmadığını düşündüm. Ama yine de bir kelime seçmem gerekseydi... Emanet derdim. Çünkü insan bu dünyaya sahip olmak için değil, emanet taşımak için gelir. Bize ait sandığımız ne varsa aslında ödünç verilmiştir. Nefesimiz emanet... Sevdiklerimiz emanet... Evlatlarımız emanet... Dostlarımız emanet... Makamlarımız emanet... Servetimiz emanet... Gençliğimiz emanet... Sağlığımız emanet... Ömrümüz emanet... İnsan çoğu zaman sahip olduğunu zanneder. Oysa hayat, sahip olduğumuz şeylerin değil; emanet olarak taşıdığımız değerlerin hikâyesidir. Kimimiz emaneti büyüterek teslim ederiz. Kimimiz eksilterek... Kimimiz ardında dualar bırakır. Kimimiz yalnızca hatıralar... Ve bir gün, vakti geldiğinde, emanetin sahibi kapımızı çalar. O gün ne kadar kazandığımız sorulmaz. Ne kadar biriktirdiğimiz de... Bize sorulacak olan şudur: “Sana verilen ömrü nasıl taşıdın?” Çünkü bir gün hepimiz bir hatıraya dönüşeceğiz. Sesimiz susacak. Adımız unutulacak. Fotoğraflarımız sararacak. Ardımızdan söylenen son cümle de bir gün sessizliğe karışacak. Fakat yaptığımız iyilikler yaşamaya devam edecek. Bir yetimin yüzündeki tebessümde... Bir öğrencinin başarısında... Bir dostun duasında... Bir evladın hatırasında... İnsan, mezar taşında yazan isim kadar değil; dokunduğu hayatlar kadar yaşayacak. Çünkü ölüm, insanın dünyadan ayrıldığı gündür. Asıl ölüm ise adının son kez anıldığı gündür. Bu yüzden ömür uzun yaşamak değildir. Ne kadar nefes aldığın değil... Kaç takvim eskittiğin değil... Ardından kaç bina, kaç makam, kaç unvan bıraktığın da değil... Ömür, unutulmayacak kadar güzel yaşayabilmektir. Ve sonunda geriye tek bir soru kalır: “Bu dünyadan geçtin mi, yoksa bu dünyaya dokundun mu?” Çünkü bir gün herkes ölecek. Ama herkes yaşamış olmayacak. Ve yıllar sonra mezar taşındaki o iki tarihten geriye yalnızca küçücük bir çizgi kalacak. İşte insanın bütün hikâyesi o çizgiye ne sığdırabildiğidir.