Toplumlar sadece konuşarak değil, kendine bakarak gelişir. Sadece övünerek değil, eksiğini görerek büyür. Sadece başkalarını eleştirerek değil, kendini de sorgulayarak olgunlaşır. Açık konuşalım. Eleştiri ve özeleştiri yapmayan bir toplum gelişemez. Çünkü gelişmenin ilk şartı, sorunu görebilmektir. Sorunu görmeyen çözüm üretemez. Eksiklerini kabul etmeyen ilerleyemez. Yanlışlarını konuşmayan aynı yerde dönüp durur. Bugün bizim en çok ihtiyaç duyduğumuz şeylerden biri budur. Daha çok konuşmak değil. Daha doğru konuşmak. Daha cesur konuşmak. Ve gerektiğinde kendimize de dönüp bakmak. Eleştiri, yıkmak değildir. Eleştiri, düzeltme iradesidir. Özeleştiri ise zayıflık değildir. Tam tersine, olgunluğun göstergesidir. Kendini sorgulayan insan gelişir. Kendini yenileyen kurum gelişir. Kendini denetleyen toplum güçlenir. Ama biz çoğu zaman eleştiriyi düşmanlık sanıyoruz. Uyarıyı saldırı gibi görüyoruz. Eksiklerin konuşulmasını rahatsızlık olarak algılıyoruz. İşte sorun da burada başlıyor. Çünkü eleştiriden korkan kurumlar gelişemez. Özeleştiri yapmayan yöneticiler değişemez. Hatasını kabul etmeyen yapılar güçlenemez. Bu durum en çok çalışma hayatında görülür. İş yerinde geri bildirim yoksa gelişim de yoktur. Hatalar konuşulmuyorsa sorunlar büyür. Yanlış yönetim anlayışı sorgulanmıyorsa verim düşer. Adaletsizlik eleştirilmiyorsa huzur bozulur. Çalışma hayatı böyle gelişmez. Kurumlar böyle gelişmez. İnsan kaynağı böyle gelişmez. Bir kurumda herkes susuyorsa orada düzen var sanılabilir. Ama çoğu zaman gelişim yoktur. Sessizlik bazen uyum değil, korkudur. Korkunun olduğu yerde üretkenlik azalır. Güvenin olmadığı yerde aidiyet zayıflar. Aidiyetin zayıf olduğu yerde de kurumsal kalite yükselmez. Aynı gerçek toplum için de geçerlidir. Eleştiriye kapalı toplumlar durağanlaşır. Kendini yenileyemez. Yeni fikir üretemez. Aynı tartışmaları tekrar eder. Aynı sorunları büyütür. Sonra da neden ilerleyemediğini sorar. Oysa dinamik toplumlar farklıdır. Onlar soru sorar. Onlar tartışır. Onlar hatalarını kabul eder. Onlar gerektiğinde özeleştiri yapar. Bu yüzden yenilenirler. Bu yüzden ayakta kalırlar. Bu yüzden geleceğe daha güçlü yürürler. Demokrasi de böyle gelişir. Demokrasi sadece sandık değildir. Demokrasi aynı zamanda denetim kültürüdür. Sorgulama kültürüdür. Farklı seslere tahammül kültürüdür. Yanlışı konuşabilme cesaretidir. Eleştiri yoksa demokrasi zayıflar. Özeleştiri yoksa siyaset katılaşır. Hesap verme kültürü yoksa güven azalır. Güven azalınca toplumsal bağ da zayıflar. Bu yüzden eleştiri ve özeleştiri bir lüks değildir. Bir ihtiyaçtır. Bir gelişim aracıdır. Bir toplumsal olgunluk göstergesidir. MMD olarak biz şuna inanıyoruz: Daha güçlü bir çalışma hayatı istiyorsak eleştiriye açık olmalıyız. Daha güçlü kurumlar istiyorsak özeleştiri yapmalıyız. Daha nitelikli insanlar istiyorsak doğruları kadar yanlışları da konuşmalıyız. Daha sağlam bir demokrasi istiyorsak denetim ve hesap verebilirlik kültürünü büyütmeliyiz. Kimsenin kusursuz olmadığı bir dünyada yaşıyoruz. Ama gelişenlerle geride kalanları ayıran temel fark şudur: Birileri hatasını inkâr eder. Birileri hatasından ders çıkarır. Bizim tercihimiz belli olmalıdır. Savunmaya kapanmak değil, gelişime açılmak. Susmak değil, konuşmak. İnkâr etmek değil, yüzleşmek. Yıkıcı değil, yapıcı olmak. Ama her şartta dürüst olmak. Çünkü eleştiri olmadan değişim olmaz. Özeleştiri olmadan ilerleme olmaz. Bunlar yoksa çalışma hayatı gelişemez. Kurumları gelişemez. İnsanları gelişemez. Demokrasi gelişemez. Toplum dinamik bir yapı kuramaz. Gerçek gelişim, aynaya bakabilenlerin işidir.